Kategoria: Mamy prawo wiedzieć

Właśnie uzyskaliśmy kopię wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli z dnia 28 listopada 2025 r. (znak LKR.410.9.1.2025) oraz odpowiedź p.o. Rektora na raport. Kontrolowano okres od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2025 r. w następujących obszarach:

• Dostosowanie działalności uczelni do obowiązujących uregulowań prawnych i organizacyjnych.
• Zapewnienie odpowiedniej bazy naukowo-dydaktycznej.
• Gospodarowanie majątkiem i rozporządzanie środkami finansowymi

Zauważmy, że nie są to wszystkie obszary funkcjonowania Uczelni; nie ma wśród nich np. działań (a raczej braku dzialań) byłego rektora wynikających z obowiązku przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi. Jednak w badanym zakresie raport NIK ukazuje skalę bezprawia i zaniedbań w okresie, gdy funkcję rektora pełnił prof. dr hab. Piotr Borek, a funkcję Prorektora ds. Kształcenia i Rozwoju oraz p.o. Kanclerza – dr hab. Robert Stawarz, prof. UKEN. Choć za przestrzeganie prawa w Uczelni odpowiada ustawowo rektor, to jednak większość zastrzeżeń dotyczy obszarów działania, które podlegały bezpośrednio prof. Stawarzowi. NIK podkreśla jego odpowiedzialność, wskazując na „skalę i charakter nieprawidłowości występujących w jednostkach znajdujących się pionie Kanclerza Uczelni”. Trudno więc dziwić się decyzji p.o. Rektora o pozbawianiu prof. Stawarza sprawowanych przez długi czas funkcji.

Już w pierwszych słowach tego obszernego dokumentu czytamy:

W ocenie Najwyższej Izby Kontroli Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie w latach 2023-2025 (do końca II kwartału) gospodarował, w wielu aspektach, nieprawidłowo i nierzetelnie majątkiem i środkami finansowymi. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono liczne nieprawidłowości dotyczące prowadzenia gospodarki majątkowo-finansowej Uczelni.

To o tyle istotne, że przecież za swoje główne osiągnięcie prof. Borek uznawał znaczną poprawę sytuacji  majątkowo-finansowej Uczelni. Kolejne nieprawidłowości stwierdzono m in. w zakresie:

• przestrzegania przepisów prawa, szczególnie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
• przestrzegania zapisów Statutu UKEN, a także istotnych braków w Statucie;
• realizacji strategii Uczelni;
• powoływania kadry kierowniczej;
• kontroli zarządczej;
• oceny funkcjonowania Uczelni przez Senat;
• zamówień publicznych;
• ochrony przeciwpożarowej.

Uwadze NIK nie uszły również wysokie koszty, które Uczelnia ponosi na skutek licznych niezgodnych z prawem zwolnień pracowników:

Najwyższa Izba Kontroli zwraca także uwagę na stan problematyczny dotyczący konieczności wypłaty byłym pracownikom, w okresie objętym kontrolą, odszkodowań oraz kwot z tytułu zawartych ugód w łącznej kwocie 494,8 tys. zł.

Oczywiście wymieniona powyżej kwota dotyczy wyłącznie badanego okresu, całkowite koszty są wyższe i wciąż rosną.

Z raportu NIK wyłania się smutny obraz Uczelni, której władze nie interesowały się faktyczną poprawą jej funkcjonowania, a przestrzeganie prawa było raczej kulą u nogi niż oczywistym obowiązkiem. Były rektor uwierzył chyba, że jest niczym udzielny książę (patrz źle rozumiana „autonomia uczelni”), który wraz ze swoją świtą może robić, co mu się podoba.

Poniżej przytaczamy i komentujemy wybrane fragmenty raportu.

Jak wskazuje NIK,

Były Rektor, pomimo pełnienia funkcji od 1 września 2020 r. do 7 listopada 2025 r., nie podjął działań mających na celu zmianę statutu, tak aby dostosować go do wymagań określonych w art. 34 ust. 1 pkt 1 upswn, pomimo że należało to do jego kompetencji zgodnie z art. 23 ust. 2 pkt 3 upswn, co było działaniem nierzetelnym. W statucie Uczelni zabrakło w szczególności uregulowań dotyczących sposobu wyłaniania kandydatów na rektora, zasad głosowania oraz sposobu odwoływania organów Uczelni.

Chodzi przede wszystkim o regulacje dotyczące sposobu powoływania i odwoływania organów uczelni, w tym podmiotów uprawnionych do wskazywania kandydatów na rektora, oraz o sposób organizowania wyborów do organów uczelni. Regulacje te powinny znaleźć się w statucie Uczelni, a nie w regulaminach wyborów. W tym kontekście raport przywołuje kontrowersje związane z ostatnimi wyborami na rektora UKEN:

Należy zwrócić uwagę, że w 2024 r. wykluczono z procesu wyborczego jedynego kontrkandydata dla Rektora, który uzyskał wcześniej pozytywną opinię Senatu Uczelni kierując się postanowienia regulaminu wyborów i regulaminu Rady Uczelni w kadencji 2021-2024, a nie postanowieniami statutu. Zarzuty, dotyczące m.in. nieokreślenia sposobu powoływania i odwoływania rektora Uczelni, w tym podmiotów uprawnionych do wskazywania kandydatów na rektora, były podnoszone w ramach protestów wyborczych po wyborach rektora przeprowadzonych w marcu 2024 r. oraz w piśmie skierowanym przez ówczesnego posła na Sejm RP do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Pomimo tak istotnych kontrowersji dotyczących wyborów rektora, które m.in. skutkowały złożeniem 12 protestów wyborczych były Rektor nie podjął działań mających na celu zmianę statutu w tym zakresie i dostosowanie go do wymogów upswn.

Innymi słowy, NIK wskazuje, że wiele zarzutów, które znalazły się wówczas w protestach wyborczych, było uzasadnionych, mimo iż nie zostały one uwzględnione przez Uczelnianą Komisję Wyborczą.

Za kolejne naruszenie przepisów ustawy, a także Statutu, NIK uznała fakt, że na Uczelni nie określono zasad realizacji przez Senat zadania dotyczącego oceny funkcjonowania Uczelni i ocena taka nie była przez Senat dokonywana. Świadczy to, niestety, o tym, jak do niedawna rozumiano w UKEN rolę  Senatu: był on traktowany przez prof. Borka i jego ludzi jako maszynka do przyklepywania wszelkich decyzji rektora, najczęściej bez namysłu i bez możliwości krytyki. Warto na marginesie zauważyć, że zadanie Senatu dotyczące oceny funkcjonowania Uczelni byłoby przynajmniej częściowo realizowane, gdyby obecny Senat przyjął w 2024 r. kompleksowo przygotowane projekty uchwał powołujących stałe komisje senackie. Senat postanowił je odrzucić chyba tylko dlatego, że pomysł przygotowania tych uchwał został zgłoszony przez prof. Tomasza Sikorę (który został przewodniczącym doraźnej komisji senackiej zajmującej się tym zadaniem) i prof. Józefa Brynkusa. Swoją drogą, do odrzucenia owych uchwał wybitnie przyczyniła się uczelniana Pani Mecenas, radca prawny Uczelni. Tak przecież funkcjonowała Uczelnia za prof. Borka: nie chodziło o dobre i merytoryczne pomysły; chodziło o pokazanie, kto ma władzę.

NIK wskazuje na szereg innych naruszeń ustawy i Statutu UKEN przez byłego rektora. I tak na przykład:

W okresie od 1 października 2021 r. do 30 września 2023 r. funkcję Przewodniczącej Rady Dyscypliny Pedagogika pełniła osoba powołana przez Rektora na to stanowisko kierownicze, pomimo że Rada Dyscypliny nie przedstawiła jej kandydatury (ani żadnej innej), co było niezgodne z § 34 ust. 2 statutu Uczelni.

Ponadto NIK ocenia negatywnie fakt, że były rektor powoływał wszystkich 18 aktualnych dyrektorów instytutów bez uzgodnienia z samorządem studentów, co było niezgodne z art. 23 ust. 5 ustawy. Dalej raport wskazuje, że były rektor

w całym okresie objętym kontrolą nie powołał kanclerza, pomimo że stanowisko to zostało wprost wskazane w § 69 pkt 3 statutu Uczelni jako jedno ze stanowisk kierowniczych, a zgodnie z § 64 ust. 2 statutu to właśnie rektor powinien powołać kanclerza.

Naruszeniem przepisów ustawy był również brak określenia we właściwych uchwałach Senatu limitów przyjęć na 10 kierunków studiów. Rektor po prostu nie zwoływał posiedzeń Senatu, uznając, że może złamać przepisy ustawy ze względu na okres wakacyjny.

Niezwykle istotne z punktu widzenia Uczelni są  nieprawidłowości w zakresie realizacji strategii Uczelni:

W strategii Uczelni oraz w planie wdrożeniowym nie określono zakładanych do osiągnięcia wartości mierników dla przyjętych wskaźników realizacji działań, co było działaniem nierzetelnym, ponieważ zgodnie ze standardami kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (standard II.B.6) cele i zadania należy określać jasno i w co najmniej rocznej perspektywie, a ich wykonanie należy monitorować za pomocą wyznaczonych mierników. Brak określenia zakładanych do osiągnięcia wartości mierników nie pozwalał na rzetelne monitorowanie postępów w realizacji strategii.

Może ktoś jeszcze pamięta, jak w Senacie poprzedniej kadencji prof. Tomasz Sikora, jako przedstawiciel „Inicjatywy Pracowniczej”, gorąco apelował do Senatu o niezatwierdzenie przedstawionego wówczas projektu strategii Uczelni oraz zasad monitorowania jej wdrażania, używając dokładnie tych samych argumentów, które dziś podnosi NIK. No ale względy merytoryczne nigdy nie były dla poprzedniej władzy podstawą działania. Szkoda, że przystawał na to Senat.

Jeden z najistotniejszych zarzutów NIK dotyczy dysfunkcyjnego systemu kontroli zarządczej. Jak konstatuje NIK, skala i charakter stwierdzonych nieprawidłowości we wszystkich badanych obszarach funkcjonowania Uczelni wskazują, że system kontroli zarządczej na Uczelni nie funkcjonował prawidłowo. Były rektor nie przejął się rekomendacją audytora wewnętrznego dotyczącą konieczności dokonania przeglądu przepisów wewnętrznych stanowiących procedury realizacji kontroli zarządczej pod kątem skutecznego i efektywnego monitorowania oceny realizacji celów i zadań oraz zarządzania ryzykiem.

Warto zastanowić się chwilę nad wagą zarzutu o brak rzetelnej kontroli zarządczej. Skutki takiego braku są opisane np. tutaj i tutaj. Niewłaściwa kontrola zarządcza powoduje chaotyczne funkcjonowanie instytucji i prowadzi m.in. do:

• wysokiego ryzyka działalności niezgodnej z przepisami prawa;
• niewłaściwego stosowania procedur wewnętrznych;
• nieuporządkowanego realizowania zadań w wyniku niewłaściwego podziału kompetencji między komórkami organizacyjnymi;
• braku komunikacji między komórkami;
• braku przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania;
• negatywnej atmosfery pracy, co sprzyja mobbingowi;
• wysokiej fluktuacja kadr;
• niskiej kultury organizacyjnej.

Czy ten obraz z czymś się Państwu kojarzy? Bo nam zdecydowanie tak.

NIK negatywnie ocenił zapewnienie i utrzymanie przez Uczelnię odpowiedniej bazy naukowo-dydaktycznej. Chodzi przede wszystkim o poważne zaniedbania w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków przy ul. Podchorążych 2 i przy ul. Ingardena 4. Jak stwierdza raport, w stosunku do tych budynków Państwowa Straż Pożarna uznała, że stanowią one zagrożenie dla życia. No ale prof. Borek, a zwłaszcza p.o. Kanclerza, prof. Stawarz, mieli widocznie ważniejsze sprawy na głowie niż ochrona życia pracowników i studentów.

Bardzo ważnie nieprawidłowości zostały stwierdzone w obszarze gospodarowania majątkiem i rozporządzania środkami finansowymi. Po pierwsze, plany rzeczowo-finansowe Uczelni nie były na bieżąco aktualizowane oraz stwierdzono przypadki nierzetelności przy ich sporządzaniu. Brak aktualizacji planów naruszał szereg przepisów ustawy o finansach publicznych, a także art. 408 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Art. 23 ust. 2 pkt 10 tejże ustawy wskazuje ponadto, że prowadzenie gospodarki finansowej jest jednym z podstawowych zadań rektora, a zatem to prof. Borkowi należy przypisać wszelkie zaniedbania i nieprawidłowości w tym zakresie. Ponadto raport NIK opisuje nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych oraz szereg nieprawidłowości w procedurach przetargowych.

Zapewne wielu zaciekawi również opinia NIK na temat finansowania ze środków Uczelni obsługi prawnej postępowania administracyjnego ws. odwołania prof. Borka z funkcji rektora UKEN:

W okresie objętym kontrolą Uczelnia poniosła koszty w łącznej wysokości 38 622,50 zł w ramach realizacji umowy zawartej z kancelarią radcy prawnego w dniu 12 września 2024 r. na prowadzenie dodatkowej obsługi prawnej, pomimo że usługa ta dotyczyła indywidualnej sprawy administracyjnej, w której stroną był były Rektor jako osoba fizyczna, a nie rektor jako organ Uczelni czy też Uczelnia jako osoba prawna.

W związku z powyższym NIK rekomenduje podjęcie działań zmierzających do odzyskania od byłego Rektora, przez Uczelnię, zwrotu równowartości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz radcy prawnego, który reprezentował go w postępowaniu administracyjnym dotyczącym jego odwołania.

Inne zalecenia Najwyższej Izby Kontroli to m. in.:

• podjęcie działań mających na celu okrślenie w Statucie Uczelni sposobu powoływania i odwoływania rektora oraz członków senatu;
• podjęcie działań mających na celu określenie w Statucie Uczelni sposobu powoływania i odwoływania kierownika zespołu językowego oraz zasad odwoływania dyrektora szkoły doktorskiej;
• aktualizacja strategii Uczelni w zakresie określenia zakładanych do osiągnięcia wartości mierników dla przyjętych wskaźników realizacji działań, umożliwiających ocenę postępów, efektów i skuteczności zaplanowanych działań;
• coroczne składanie sprawozdań z realizacji Strategii rozwoju Uczelni do zaopiniowania Radzie Uczelni i zatwierdzenia Senatowi Uczelni;
• powołanie wszystkich dyrektorów Instytutów w uzgodnieniu z samorządem studenckim;
• podjęcie działań w celu wyeliminowania przypadków powoływania osób na stanowiska kierownicze bez wymaganych uzgodnień lub wskazań kandydatów;
• określenie zasad realizacji przez Senat zadania dotyczącego oceny funkcjonowania Uczelni;
• zapewnienie rzetelnego sporządzania planów rzeczowo-finansowych Uczelni w kwotach odzwierciedlających przyznane środki;
• zapewnienie bieżącego aktualizowania planu rzeczowo-finansowego Uczelni tak, by odzwierciedlał on stan przyznawanych w trakcie roku środków;
• ponoszenie kosztów do wysokości limitów określonych w obowiązujących planach rzeczowo-finansowych lub dokonanie odpowiednich zmian w planie rzeczowo-finansowym przed dokonaniem wydatków.

Odpowiedź prof. Wojciecha Bąka na wystąpienie NIK opisuje działania, które podjął lub zamierza podjąć w celu usunięcia wskazanych przez NIK nieprawidłowości. Będziemy monitorować realizację tych zadań.

Niedawno dotarły do nas dwa ważne dokumenty: zanonimizowany protokół kontroli Państwowej Inspekcji Pracy oraz treść tzw. wystąpienia, czyli zaleceń dla pracodawcy. Kontrola trwała od 3 grudnia 2025 r. do 16 lutego 2026 r. Inspektor PIP wskazuje w wystąpieniu, że w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzone zostały „fakty naruszające przepisy prawa pracy”. To już kolejny przypadek – naprawdę trudno zliczyć, ile ich było – łamania praw pracowniczych za rządów prof. Piotra Borka.

PIP kontrolowała m. in. niewykonanie przez byłego rektora zaleceń pokontrolnych z wcześniejszej kontroli, które dotyczyły  zasad wypłacania premii regulaminowej pracownikom Uczelni niebędącym nauczycielami akademickimi. Jak dowiadujemy się z protokołu, powodem niewprowadzenia zaleceń dotyczących regulaminu premiowania miał być sprzeciw największego związku zawodowego w Uczelni. Nie dziwi nas ten sprzeciw: korzystając z przestarzałego i niezgodnego z prawem regulaminu przewodniczący owego związku regularnie otrzymywał premie, które – zdaniem prokuratury – były wypłacane z naruszeniem przepisów prawa karnego i ze szkodą dla Uczelni. Akt oskarżenia wobec osób biorących udział w tym procederze trafił już do sądu karnego, proces rusza dzisiaj.

To, co zwraca szczególną uwagę w protokole kontroli, to możliwość kumulowania premii i dodatków przyznawanych jednemu pracownikowi. Było to wprawdzie zgodne z obowiązującymi – niedostatecznie precyzyjnymi – zapisami Regulaminu wynagradzania, jednak w praktyce mogło prowadzić do faworyzowania wąskiej grupy wybranych pracowników niebędących nauczycielami akademickimi. Skupiony wokół rektora system dużej uznaniowości finansowej, z dodatkami i premiami, które mogły być przyznawane na podstawie nie dość jasno uporządkowanych zasad, sprzyjał budowaniu zależności, lojalności i nierównego traktowania pracowników. Mechanizm taki pozwalał ściśle powiązać dodatkowe gratyfikacje pracownika nie tyle z jego faktycznym wkładem w dobro Uczelni, ile z poziomem jego lojalności wobec rektora, co pokazuje, w jaki sposób można wykorzystywać publiczne pieniądze jako narzędzie wpływu.

Żeby zapobiec takim sytuacjom w przyszłości, w naszych konstruktywnych propozycjach zmian w Regulaminie wynagradzania zaproponowaliśmy zapis ograniczający niekontrolowane łączenie dodatków (nasza propozycja dotycząca obecnego paragrafu 16, ust. 9: Pracownik może w jednym czasie otrzymać kilka dodatków, pod warunkiem, że każdy z dodatków jest przyznawany za inny zakres zadań. Łączna suma dodatków zadaniowych nie może przekroczyć 80% sumy wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego pracownika.)

Warto również zwrócić uwagę na zalecenie nr 2 w wystąpieniu pokontrolnym, w którym Inspektor wnosi o „zaprzestanie delegowania pracowników do świadczenia pracy na rzecz innego podmiotu niż pracodawca”. Wyjaśniamy, że chodzi o sprawę wynagradzania pracowników Uczelni za pracę wykonywaną na rzecz niektórych związków zawodowych. Przypomnijmy, że w listopadzie ubiegłego roku sprawa ta została wskazana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako powód nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 13 czerwca 2025 r. o odwołaniu prof. Piotra Borka z funkcji rektora UKEN.

Wczoraj dotarła do nas pełna treść decyzji Ministra Marcina Kulaska o odwołaniu prof. dr. hab. Piotra Borka z funkcji rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Zachęcamy do uważnego zapoznania się z całym dokumentem, mimo iż liczy on sobie aż 22 strony. Tutaj pozwolimy sobie przedstawić nasze wybrane  komentarze do treści decyzji i zacytować jej kluczowe fragmenty.

Tym, co zwraca uwagę, jest na pewno obszerność uzasadnienia decyzji Ministra. Szczegółowy opis kolejnych etapów postępowania wskazuje na dwie rzeczy: z jednej strony na skrupulatność, z jaką prowadzone były wszelkie czynności ze strony Ministra, a z drugiej – na usilne próby przewlekania postępowania ze strony prof. Borka i jego pełnomocnika, którzy skarżyli nawet czynności niepodlegające zaskarżeniu (!). Trudno nie dostrzec w tej strategii podobieństwa do prób przewlekania postępowania w sprawie wykroczeniowej, która toczyła się z powództwa Państwowej Inspekcji Pracy przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w II Wydziale Karnym. Opisaliśmy to w poprzednim wpisie, cytując orzeczenie sądu krytykujące instrumentalne traktowanie przepisów w celu przedłużania postępowania. Nie dziwi też fakt, że w obydwu postępowaniach prof. Borka reprezentowała ta sama kancelaria prawna.

Uzasadnienie decyzji Ministra zawiera bardziej szczegółowy wykaz spraw sądowych przegranych przez prof. Borka niż lista, którą zamieściliśmy w poprzednim wpisie. Zainteresowani znajdą tu zwłaszcza sygnatury wszystkich 12 prawomocnych wyroków stwierdzających naruszenie przez rektora UKEN przepisów Kodeksu pracy w związku ze zwolnieniami pracowników.

Przydatne jest zestawienie przepisów, które – wedle ustaleń Ministra– naruszył prof. Piotr Borek, pełniąc funkcję rektora UKEN, a mianowicie:

1) art. 30 § 4 Kp, który stanowi, iż w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy;

2) art. 38 § 1 Kp, który stanowi, iż o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy;

3) art. 41 Kp, który stanowi, iż pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia;

4) art.52 § 1 pkt 1i § 2 Kp, który stanowi, iż pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych ($ 1), zaś rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy ($ 2);

5) art. 77² § 4 Kp, który stanowi, iż regulamin wynagradzania ustala pracodawca. Jeżeli u danego pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa, pracodawca uzgadnia z nią regulamin wynagradzania;

6) art. 12 § ust. 3 zdanie piąte ustawy PSWN, który stanowi, iż kryteria oceny okresowej przedstawia się nauczycielowi akademickiemu przed rozpoczęciem okresu podlegającego ocenie.

Pięć z powyższych punktów przywołuje przepisy Kodeksu pracy (w tym dotyczące uprawnień związków zawodowych), natomiast szósty punkt nawiązuje do sprawy, którą „Inicjatywa Pracownicza” podnosi od ponad dwóch lat: niezgodnych z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ocen okresowych nauczycieli akademickich.

Z uzasadnienia decyzji Ministra dowiadujemy się ponadto, że suma wypłaconych przez Uczelnię w okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2024 r. kwot z tytułu odszkodowań, ugód sądowych oraz ugód pozasądowych wyniosła w sumie ok. 430 tys. zł (patrz poniżej). Nas ciekawi również kwota wydana z uczelnianej kasy na obsługę prawną spraw sądowych, w tym również w zakresie zastępstwa procesowego prof. Borka w postępowaniu administracyjnym rektora. Władze Uczelni odmówiły udzielenia tej informacji, jednak – jak informowaliśmy już w poprzednim wpisie – sąd administracyjny cofnął tę decyzję. Ciekawe kiedy rektor Borek wykona ten wyrok?

Na koniec chcielibyśmy przytoczyć obszerniejszy fragment uzasadnienia decyzji o odwołaniu prof. Piotra Borka z funkcji rektora UKEN. Minister stwierdza tutaj, że w jego ocenie łamanie przepisów prawa przez prof. Borka miało charakter uporczywy i rażący. Ponadto Minister bardzo jasno tłumaczy obowiązki rektora wobec pracowników oraz związków zawodowych. Podkreślenia pochodzą od nas:

Minister, po zapoznaniu się z całokształtem materiału dowodowego, w tym także opiniami RGNISW i KRASP stwierdził, że rektor UKEN w Krakowie w sposób uporczywy naruszał prawa pracowników wynikające z Kp przez niezgodne z przepisami rozwiązywanie stosunków pracy, w szczególności naruszające art. 30 § 4 Kp, art. 38 § 1 Kp, art. 41 Kp oraz art.52 § 1 pkt 1 i § 2 Kp.

W ocenie Ministra, liczba dotychczas rozstrzygniętych na korzyść pracowników UKEN w Krakowie spraw sądowych rozpatrujących roszczenia pracowników UKEN w Krakowie, wynikających z działań pana prof. dr. hab. Piotra Borka. w których stwierdzano naruszenie przez pracodawcę przepisów prawa pracy jest wystarczająca do zakwalifikowania naruszania przez rektora UKEN w Krakowie powyższych przepisów prawa w sposób uporczywy. W aktach postępowania udokumentowano 12 spraw prawomocnie zakończonych wyrokami sądów pracy wydanymi na przestrzeni ok. 2,5 roku (od grudnia 2022 r. do lutego 2025 r.).

Zdaniem Ministra, naruszenie przez rektora przepisów art. 30 § 4, art. 388 1, art. 41, art. 52 § 1 pkt 1 i § 2 oraz art. 77² § 4 Kp ma także charakter rażący. Należy wskazać, że rektor uczelni publicznej, realizując zadania wynikające z ustawy PSWN pełni także funkcję organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 kpa. Powyższe oznacza, że w ujęciu funkcjonalnym jest organem władzy publicznej w rozumieniu art. 7 Konstytucji RP, a zatem ciąży na nim konstytucyjny obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. 

Rektor jest pracodawcą pracowników zatrudnionych w uczelni, wykonuje czynności z zakresu prawa pracy oraz prowadzi politykę kadrową. Pracownicy uczelni, obok studentów i doktorantów, są najważniejszymi uczestnikami społeczności akademickiej, mającymi swą reprezentację w organach uczelni. Przepisy prawa pracy mają szczególny charakter, odróżniający je od innych dziedzin prawa, takich jak prawo administracyjne czy cywilne. W stosunkach pracy obowiązują reguły mające na celu ochronę pracownika, który co do zasady pozostaje w słabszej pozycji względem pracodawcy. Dlatego przepisy prawa pracy gwarantują pracownikom określone uprawnienia, zaś na pracodawcy ciąży szereg obowiązków, w szczególności zapewnienie odpowiednich warunków pracy oraz godziwego i wypłacanego w terminie wynagrodzenia, przeciwdziałanie mobbingowi i dyskryminacji w miejscu pracy, równe traktowanie pracowników, ułatwianie rozwoju zawodowego pracowników i w miarę możliwości zaspakajanie ich potrzeb socjalnych, poszanowanie godności i dóbr osobistych pracowników, respektowanie prawa do zrzeszania się w organizacjach związkowych. Ponadto zatrudnienie pracowników pełniących funkcje w związkach zawodowych podlega szczególnej ochronie, w tym przed nieuzasadnionym wypowiedzeniem stosunku pracy. Rektor jako pracodawca powinien być gwarantem praw pracowników zatrudnionych w uczelni.

W ocenie Ministra, ze względu na specyfikę prawa pracy, a także podmiotu naruszającego prawo (rektor uczelni publicznej), nieakceptowalne w demokratycznym państwie prawnym oraz w świetle zasady praworządności jest naruszanie ustawowych praw pracowników zatrudnionych w uczelni przez niezgodne z prawem rozwiązywanie stosunków pracy. Należy także zwrócić uwagę na skutki dokonanych naruszeń praw pracowników. W szczególności w wymiarze indywidualnym decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy przez pracodawcę stanowi zagrożenie dla interesów ekonomicznych pracownika i ma wpływ na jego sytuację osobistą. Natomiast w szerszym kontekście sytuacji ekonomiczno-gospodarczej uczelni decyzje rektora UKEN w Krakowie, wskutek uznawania roszczeń pracowników przez sądy pracy, doprowadziły do konieczności wypłaty odszkodowań oraz ponoszenia wysokich kosztów postępowań. Z pisma rektora UKEN w Krakowie z dnia 12 listopada 2024 r. nr R.0101.10.16.2024 wynika, że suma wypłaconych przez Uczelnię w okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2024 r. kwot z tytułu odszkodowań, ugód sądowych oraz ugód pozasądowych wyniosła w sumie ok. 430 tys. zł.

Odnosząc się do wielokrotnie prezentowanego przez stronę stanowiska, iż zwolnienia pracowników były uzasadnione, ponieważ stanowiły redukcję zatrudnienia w ramach prowadzonej w uczelni od 2020 r. restrukturyzacji mającej na celu poprawę sytuacji finansowej uczelni, należy wskazać, że działania podejmowane przez rektora na rzecz prawidłowego funkcjonowania uczelni i dbania o jej rozwój są jego obowiązkiem wpisanym w rolę zarządczą funkcji rektora. Przy podejmowaniu tych działań rektor ma jednak obowiązek przestrzegać przepisów prawa. W ocenie Ministra wskazywane przez rektora okoliczności nie usprawiedliwiają (i nie czynią zgodnym z prawem) naruszania praw pracowników. Jak już wskazano działania rektora – nawet jeżeli podejmowane w intencji poprawy sytuacji ekonomicznej UKEN – na skutek ich niezgodności z prawem wywołały istotny uszczerbek finansowy i zaangażowanie uczelni w liczne procesy sądowe.

W ocenie Ministra brak przeprowadzenia uzgodnień w ww. zakresie stanowi niemożliwą z punktu widzenia praworządności deprecjację zakładowej organizacji związkowej, której pozycję prawną, tak jak pozycję każdej innej organizacji związkowej, określają przede wszystkim art. 59 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisy uzz [ustawy o związkach zawodowych]. […] Stosownie do art. 33 ustawy PSWN rozstrzygnięcia organów uczelni nie mogą naruszać uprawnień związków zawodowych wynikających z ustaw. Podstawą współpracy pracodawcy z działającymi w zakładzie pracy organizacjami związkowymi jest określona w art. 1 ust. 3 uzz zasada równego traktowania wszystkich związków zawodowych. Działania rektora w odniesieniu do działających w uczelni związków zawodowych powinny zatem być podejmowane z bezwzględnym poszanowaniem przepisów uzz oraz Kp, natomiast naruszenie uprawnień organizacji związkowych, w tym utrudnianie wykonywania działalności związkowej prowadzonej zgodnie z prawem jest sankcjonowane na podstawie art. 35 uzz. 

W związku z odwołaniem prof. dr. hab. Piotra Borka z funkcji rektora UKEN w przestrzeni publicznej pojawiają się liczne kłamstwa i manipulacje. Dlatego przygotowaliśmy poniższe zestawienie, w którym każde stwierdzenie poparte jest konkretnym przepisem prawa, dokumentem lub orzeczeniem sądowym. Trzymajmy się faktów!

1. Rektor UKEN został odwołany za przeprowadzenie restrukturyzacji, która była konieczna ze względu na tragiczną sytuację finansową Uczelni.

FAŁSZ

Po kolei:

a) Rektor nie został odwołany za przeprowadzenie restrukturyzacji, tylko ze względu na uporczywe lub rażące łamanie prawa (patrz poniżej). Minister nie ma kompetencji, żeby odwołać rektora za restrukturyzację, natomiast ma prawo odwołać rektora, gdy ten „rażąco lub uporczywie narusza przepisy prawa” (art. 432, ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).

b) Podkreślamy, że Rektor UKEN miał prawo przeprowadzić restrukturyzację Uczelni (oczywiście nie łamiąc przy tym przepisów prawa). Jednak twierdzenie, jakoby restrukturyzacja była wymuszona przez tragiczną sytuację finansową Uczelni, nie znajduje potwierdzenia w dokumentach. Uchwała Rady Uczelni nr 5/2021 z 17 czerwca 2021 roku, podpisana przez prof. Dariusza Rotta, jednoznacznie stwierdza, że na dzień 31 grudnia 2020 r. zysk netto Uczelni wynosił 8 879 918,61 zł.

c) Mitowi założycielskiemu o rzekomej zapaści finansowej Uczelni na przełomie 2020 i 2021 roku często towarzyszy twierdzenie, że Rektor realizował plan / program naprawczy zatwierdzony przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Ministerstwo dementowało ten przekaz jeszcze za czasów Ministra Przemysława Czarnka. Potwierdził  to również Minister Dariusz Wieczorek w odpowiedzi na interpelację poselską:

[D]ziałania w sferze finansowej zostały zainicjowane przez podmiot w ramach posiadanej autonomii i z formalnego punktu widzenia nie miały i nie mają charakteru programu naprawczego w rozumieniu ustawy PSWN, niezależnie od nomenklatury używanej przez władze Uczelni. Minister nie zatwierdził dokumentu określanego jako program naprawczy.

2. Decyzją o odwołaniu prof. Piotra Borka z funkcji Rektora UKEN Minister naruszył autonomię Uczelni.

FAŁSZ

Art. 70, ust 5 Konstytucji RP: „Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie.”

Autonomia w żadnym wypadku nie oznacza przyzwolenia na łamanie prawa przez rektora jakiejkolwiek uczelni. Rektor nie stoi ponad prawem. Kompetencja Ministra do odwołania rektora w przypadku uporczywego lub rażącego łamania przepisów prawa wynika wprost z art. 432, ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Warto w tym miejscu zacytować uchwałę Prezydium Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie odwołania przez Ministra Nauki prof. Piotra Borka z funkcji rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 27 września 2024 r.:

Autonomia uczelni jest wolnością badań, nauczania i sposobu zarządzania uczelnią. Nie jest jednak wolnością absolutną. Wyraża autonomię w granicach prawa, standardów etyki i wartości świata akademickiego i pozostaje w równowadze z nadzorem ministra nauki nad uczelniami w zakresie zgodności działania z przepisami prawa oraz prawidłowości wydatkowania środków publicznych, a zakres i formy nadzoru określa ustawa PSWiN wraz z innymi elementami systemu prawa, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą. Korzystanie z zagwarantowanej autonomii jest nierozerwalnie połączone z odpowiedzialnością za podejmowane w uczelni decyzje i działania.

Z kolei ówczesny Minister Dariusz Wieczorek tak sprecyzował zakres działań nadzorczych Ministra w odpowiedzi na interpelację poselską:

Sprawowany przez Ministra Nauki nadzór nad uczelniami obejmuje zgodność działań uczelni z przepisami prawa oraz prawidłowość wydatkowania środków publicznych. Minister może żądać informacji i wyjaśnień od organów uczelni oraz założyciela uczelni niepublicznej, a także dokonywać kontroli działalności uczelni (art. 427 ust. 1 ustawy PSWN). Ustawa wprowadza także konkretne narzędzia nadzorcze, z których może skorzystać Minister w przypadku stwierdzenia naruszania prawa przez rektora, np. możliwość odwołania rektora w trybie art. 432 ust. 5 ustawy PSWN. Minister działa tu na podstawie upoważnienia jakie daje mu ustawa.

3. Decyzja o odwołaniu prof. dr. hab. Piotra z funkcji rektora UKEN to arbitralna i polityczna decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

FAŁSZ

Decyzja Ministra opiera się przede wszystkim na prawomocnych orzeczeniach sądowych (patrz poniżej). Łamanie prawa przez Rektora UKEN potwierdziły również wymagane przez ustawę opinie, a mianowicie:

a) opinia Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich z dnia 2 października 2024 r., w której czytamy: „za bezsporne uznać należy, że miały miejsce wielokrotne naruszenia prawa w zakresie praw pracowniczych osób zatrudnionych w UKEN” oraz „usprawiedliwione jest stwierdzenie, że miały miejsce liczne naruszenia prawa, a zatem można je zakwalifikować, jako uporczywe.”

b) opinia Prezydium Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2024 r., w której czytamy:

Decyzje rektora jako jednoosobowego organu uczelni, w świetle 8 wyroków sądów rejonowych (izb pracy i ubezpieczeń społecznych) i odrzuceniu przez sąd okręgowy złożonych przez UKEN 6 apelacji – wielokrotnie naruszały obowiązujący porządek prawa, określony przez ustawę o związkach zawodowych i przepisy kodeksu pracy. Skutkowały również koniecznością wypłat odszkodowań. Konkludując, zdaniem Rady Głównej przytaczane w piśmie Ministra Nauki działania rektora UKEN miały charakter rażącego i uporczywego naruszania prawa.

4. Rektor Piotr Borek wielokrotnie łamał przepisy prawa.

PRAWDA

Nie bylibyśmy nawet w stanie wymienić wszystkich przypadków łamania prawa przez Rektora UKEN, przedstawiamy więc te, o których wiemy i które wydają się najważniejsze.

a) Prawomocne orzeczenia sądu pracy, wymienione w uzasadnieniu decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie odwołania prof. dr. hab. Piotra Borka z funkcji rektora UKEN:

• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 30.05.2023 r., Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P21/22/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 5.12.2023 r.
• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 28.11.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P319/21/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 9.05.2024 r.
• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 18.12.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P263/22/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 19.07.2024 r.
• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 13.12.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P349/21/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 4.10.2023 r.
• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 21.09.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P350/21/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 16.04.2024 r.
• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 19.06.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 530/21/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 9.11.2023 r.

b) Z posiadanych przez nas informacji wynika, że do tej pory przed sądem pracy zapadło co najmniej 6 kolejnych prawomocnych wyroków, wskazujących na łamanie prawa przez Rektora UKEN przy zwalnianiu z pracy pracowników Uczelni, w tym:

• wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 27.06.2024 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 272/22/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 20.02.2025 r.
• wyrok Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 18.10.2023 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 600/21/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn.20.05.2024 r.
•  wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z dn. 25.06.2024 r. Wydział IV Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 261/22/N) wraz z informacją o odrzuceniu apelacji UKEN od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VII Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dn. 19.02.2025 r.

Co najmniej kilkanaście kolejnych spraw pracowniczych jest w toku. Rektor nie wygrał jak dotąd żadnej ze spraw.

c) Prof. Piotr Borek wielokrotnie łamał prawo również w opinii Państwowej Inspekcji Pracy. Obwiniony Piotr Borek odwołał się od obydwu  wyroków nakazowych z powództwa PIP w sprawie wypowiedzenia pracownikom stosunku pracy z rażącym naruszeniem przepisów prawa pracy.

Pierwsza sprawa zakończyła się przegraną obwinionego w pierwszej instancji; pisaliśmy o tym tutaj. W drugiej instancji (sygn. akt IV Ka 1693/24) sprawa została umorzona z powodu przedawnienia, co – jak podkreślał sąd w ustnym uzasadnieniu – w najmniejszym stopniu nie oznacza uniewinnienia. Co ciekawe, odstępując od najczęstszej praktyki, gdzie koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, sąd obciążył kosztami obwinionego, co uzasadnił pisemnie w następujący sposób:

Gdy zważyć przy tym na tok postępowania przed Sądem Okręgowym, to nie sposób nie dostrzec tego, iż został on istotnie spowolniony przez obwinionego, a wcześniej jego obrońcę. I tak kolejne wnioski o wyłączanie Sędziego orzekającego w sprawie w oparciu o rozmaite, instrumentalnie interpretowane przesłanki, nie uwzględniane zresztą przez Sąd, zawieszenie postępowania, jego odroczenie, a wreszcie nie podejmowanie przez obwinionego korespondencji w miejscu zamieszkania i nie odbieranie telefonów, pomimo wykonywania w tym samym czasie obowiązków zawodowych, wypowiedzenie stosunku obrończego i niepodpisanie zażalenia na postanowienia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu, miały istotny, jeżeli nie kluczowy wpływ na brak możliwości rozstrzygnięcia sprawy w terminie zakreślonym przez ustawę. Jednocześnie obwiniony, deklarujący chęć składania wyjaśnień dodatkowych, na większość terminów rozprawy (w istocie poza jednym) nie stawiał się. To wszystko sprawia, że wygenerowane postępowaniem wydatki winien ponieść właśnie obwiniony, w oparciu o przytoczony wyżej przepis prawa. […] Z tych też względów Sąd Okręgowy zasądził na rzecz każdej z oskarżycielek posiłkowych maksymalną dopuszczalną prawem kwotę tytułem zwrotu poniesionych przez nie wydatków.

Warto dodać, że ogłaszając decyzję o umorzeniu, sędzia nie szczędził krytycznych słów pod adresem obwinionego Piotra Borka, mówiąc, że dorosły mężczyzna powinien przyjść i zmierzyć się osobiście z zarzutami zamiast uchylać się wszelkimi sposobami od odpowiedzialności. Abstrahując od kwestii stricte prawnych, warto zastanowić się, czy opisana przez sąd postawa prof. Piotra Borka licuje z godnością Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej.

W powiązanej sprawie (sygn. akt II S 10/25) Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym stwierdził przewlekłość powyższego postępowania i zasądził na rzecz oskarżycielek posiłkowych bezprecedensowo wysokie odszkodowanie ze Skarbu Państwa.

Drugie postępowanie przed sądem karnym z powództwa Państwowej Inspekcji Pracy, w którym obwionionym jest Piotr Borek, nadal się toczy. Chodzi, tak jak poprzednio, o zwalnianie pracowników z rażącym naruszeniem przepisów prawa pracy.

d) 17 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał dwa wyroki — jeden o sygnaturze akt II SAB/Kr 42/25 i drugi o sygnaturze II SAB/Kr 44/25 — które potwierdziły rażące naruszenie prawa przez Rektora UKEN, prof. Piotra Borka, w zakresie bezczynności i przewlekłości postępowań administracyjnych w sprawach dotyczących dostępu do informacji publicznej. Dalej, 10 czerwca br. zapadł wyrok WSA (sygn. akt II SA/Kr 397/25), uchylający decyzję Rektora o odmowie udostępnienia informacji publicznej dotyczącej kosztów obsługi prawnej ponoszonych z funduszy Uczelni w licznych postępowaniach sądowych. W najnowszym orzeczeniu z 27 czerwca br. (sygn.. akt II SAB/Kr 103/25) WSA stwierdził bezczynność Rektora UKEN oraz zobowiązał go do udostępnienia informacji publicznej w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku.

e) Jeszcze innym przykładem łamania prawa przez Rektora UKEN jest przeprowadzanie ocen okresowych pracowników będących nauczycielami akademickimi ze złamaniem przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Sprawę opisaliśmy tutaj. Pomimo decyzji Ministra, który uznał odnośne zarządzenie Rektora za niezgodne z przepisami ustawy, Rektor właśnie przeprowadza kolejną turę ocen okresowych.

W dniu dzisiejszym, 15 lipca 2024 r., Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie Wydział II Karny ogłosił ustnie wyrok w sprawie wypowiedzenia czterem pracownikom stosunku pracy z rażącym naruszeniem przepisów prawa pracy (bez zgody zarządu międzyzakładowej organizacji związkowej działającej w Uczelni). Sprawa toczyła się z powództwa Państwowej Inspekcji Pracy, po przeprowadzeniu kontroli na wniosek Inicjatywy Pracowniczej przy UKEN.

Sąd uznał Piotra Borka winnym rażącego naruszenia prawa w trzech z czterech opisanych przez PIP przypadków. Jednocześnie sąd nałożył na Piotra Borka karę pieniężną w wysokości dziewięciu tysięcy złotych (w naszym odczuciu — zbyt niską) oraz obciążył go kosztami postępowania sądowego.

Sąd uzasadnił, że w przypadku zwolnienia jednej ze wskazanych osób niemożliwe było ustalenie ponad wszelką wątpliwość, czy podpisując wypowiedzenie Pracodawca miał świadomość, że osoba ta jest objęta ochroną związkową, ponieważ wypowiedzenie oraz informacja IP o objęciu tej osoby ochroną związkową nosiły tę samą datę. Sąd wyjaśnił, że w procesie karnym każda wątpliwość musi być rozstrzygnięta na korzyść oskarżonego. W pozostałych trzech przypadkach sąd nie miał żadnych wątpliwości. W ustnym uzasadnieniu sędzia przywołał między innymi sprawę zwolnienia pierwszej przewodniczącej naszej uczelnianej organizacji związkowej, prof. Niny Podleszańskiej. Sąd stwierdził, że zwolnienie prof. Podleszańskiej za udział w manifestacji jest wręcz podręcznikowym przykładem rażącego naruszenia prawa przez Pracodawcę.

Powyższy wyrok sądowy to kolejny dowód na łamanie przez Rektora Borka praw pracowniczych (przypomnijmy, że zapadło już wiele prawomocnych wyroków przed sądem pracy, a MNiSW uznało w marcu tego roku, że zarządzenie Rektora dotyczące ocen okresowych było niezgodne z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). To również dowód na regularne szykanowanie członków naszego związku przez władze UKEN, co wielokrotnie podnosiliśmy. To wreszcie dowód na wiarygodność i rzetelność działań Inicjatywy Pracowniczej w zakresie obrony prac pracowniczych i związkowych.

W normalnych warunkach wszystkie związki zawodowe działające w Uczelni powinny stanąć murem za IP, ponieważ bronimy również ich praw. Jeśli nie zrobiły tego wcześniej, to przynajmniej po wyroku sądowym (choć jeszcze nieprawomocnym) powinny wezwać władze do zaprzestania łamania praw pracowniczych. No ale tu jest UKEN. Tutaj normą jest rektor łamiący prawo za przyzwoleniem większości związków zawodowych, a “złym ludem” jest jedyna organizacja związkowa, która walkę o praworządność traktuje poważnie.

Szanowni Państwo,

Najwyższa pora powrócić do regularnego informowania społeczności UKEN zarówno o aktualnych działaniach i planach władz Uczelni, jak i o działalności naszego związku. Nie o wszystkim możemy pisać, przynajmniej na razie. Na pewno możemy napisać tyle, że żyjemy w kraju, w którym instytucje państwowe (w tym sądownictwo) działają niezwykle opieszale. Tym niemniej nieprawidłowości, które Inicjatywa Pracownicza podnosiła wielokrotnie w trakcie mijającej kadencji Rektora Borka, są powoli potwierdzane wyrokami sądowymi, decyzjami Państwowej Inspekcji Pracy, decyzjami MNiSW itd.

Z naszych informacji wynika, że w chwili obecnej zapadło już 7 prawomocnych wyroków przed sądem pracy stwierdzających fakt zwolnienia pracowników z naruszeniem obowiązujących przepisów. Władze UKEN nie wygrały jak dotąd żadnej sprawy. W sprawach przed sądem karnym, obwiniony Piotr Borek — zamiast poddać się rzetelnej ocenie prawnej swoich decyzji — stosuje metodę obstrukcji, która ma doprowadzić do przedawnienia wykroczeń.

Nieustannie rosną koszty, jakie Uczelnia ponosi z tytułu wypłaty odszkodowań (nasz przedstawiciel w Komisji Budżetowej usłyszał ostatnio, że w 2023 roku uległy one podwojeniu w stosunku do roku 2022). W interpelacji poselskiej Aleksandra Miszalskiego z dnia 11 marca br. pada informacja, iż “dotychczasowa odpowiedzialność odszkodowawcza” Uczelni wynosi 127 782,21 zł, przy czym “rozstrzygniętych zostało jedynie 7 z ponad 40 spraw sądowych.” Uczelnia ponosi również koszty obsługi prawnej w związku z prowadzonymi sprawami. Niestety władze UKEN odmawiają podania konkretnych kwot. Jedno jest pewne: koszty bezprawnych decyzji obecnych władz UKEN (nie tylko zresztą finansowe) nieustannie rosną i będą rosły.

We wpisie z dnia 8 marca br. pisaliśmy o niepokojach władz UKEN związanych z rzetelną oceną pracy naukowej w UKEN przy okazji najbliższej ewaluacji uczelni. Ten wątek pojawia się podczas wielu spotkań, w których uczestniczą przedstawiciele władz rektorskich. Ot, chociażby wczoraj, 10 czerwca br., w trakcie posiedzenia Komisji Odznaczeniowej, kolegium rektorskie narzekało na pracowników dydaktyczno-naukowych “nieprzynoszących punktów” lub wręcz “generujących N0”. Przedstawiciel Inicjatywy wskazał na rzecz — wydawałoby — najbardziej oczywistą: żeby przeciwdziałać obniżaniu jakości pracy naukowej (dydaktycznej zresztą też) należy przeprowadzać rzetelne oceny okresowe wszystkich pracowników.

O tym, jak wyglądała ostatnia (niezgodna z przepisami Ustawy) ocena okresowa nauczycieli akademickich pisaliśmy już dość szczegółowo. Wbrew zapisom Statutu Rektor postanowił ocenić jedynie ok. 10% ogółu nauczycieli akademickich (podobno na wniosek dyrektorów instytutów — czy takie wnioski mają pierwszeństwo przed Statutem?). Dalej, Rektor Borek publicznie przyznał, że osoby wyznaczone osobiście przez niego (UWAGA: nie przez dyrekcje) do oceny miały związek z działalnością tych osób w zarządzie Inicjatywy Pracowniczej. Trudno wyobrazić sobie bardziej ewidentne wypaczenie celowości przeprowadzania ocen okresowych.

Niezgodność przeprowadzonej jesienią 2023 roku oceny okresowej z zapisami Ustawy wykazał jednoznacznie Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, o czym pisaliśmy — załączając jego pismo — tutaj.

Niestety, władze UKEN oraz przedstawiciel akolickiego związku zawodowego z uporem maniaka powtarzają swoją niezgodną z prawdą narrację. Jeśli będą Państwo zmuszeni do jej wysłuchiwania, proszę pamiętać, co następuje:

1) Prawdą jest, że zasady oceny okresowej zostały pozytywnie zaopiniowanej przez Senat Uczelni poprzedniej kadencji (stare dzieje, więc nie będziemy już opisywać, w jakich okolicznościach do tego doszło). Proszę jednak pamiętać: SENAT OPINIUJE, REKTOR WPROWADZA. Rektor ma prawo wprowadzić zasady pomimo negatywnej opinii Senatu oraz nie wprowadzać określonych zasad pomimo pozytywnej opinii Senatu. ODPOWIEDZIALNOŚĆ PONOSI REKTOR — nie tylko za kształt arkusza oceny, ale również za termin wprowadzenia zasad oceny okresowej oraz ich zakres czasowy.

2) Rektor zwlekał z wprowadzeniem zasad oceny okresowej, a kiedy to w końcu uczynił, naruszył jednocześnie art. 128 ust. 3 zdanie 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (patrz pismo Ministra Nauki i Szkonictwa Wyższego).

Minister stwierdza m. in., że sprawa “przyniosła już nieodwracalne skutki; zapobieżenie tym skutkom powinno leżeć po stronie uczelni, zaś optymalnym rozwiązaniem byłoby przyjęcie określonych, skonsultowanych ze związkami zawodowymi, rozwiązań przejściowych. Brak działań władz uczelni w tym zakresie i dokonywanie ocen okresowych na podstawie Zarządzenia Nr R.Z.0211.22.2023 może być rozpatrywane pod kątem uporczywego naruszania obowiązujących przepisów prawa” [podkreślenie nasze].

3) Wobec faktu, że ocena okresowa nie objęła wszystkich pracowników, trudno uznać, że dała ona władzom rzetelny obraz jakości pracy naukowej pracowników UKEN. Tym samym nie dała ona podstaw do podjęcia projakościowych środków zaradczych, mających na celu podnoszenie wskaźników ewaluacyjnych. Co ciekawe, na posiedzeniu Komisji Odznaczeniowej Rektor Borek wydawał się negować związek oceny okresowej pracownika z projakościowymi działaniami na rzecz zwiększania potencjału naukowego Uczelni. Przyznał wprawdzie, że te sprawy “jakoś się zazębiają”, jednak nie wyjaśnił, co dokładnie miał na myśli. Jesteśmy dalecy od spekulacji, jakoby głównym celem oceny okresowej było dla Rektora Borka represjonowanie krytyków jego rządów, a działania projakościowe stanowiły jedynie mało istotny dodatek.

4) Wyniki oceny pracowniczej trudno uznać za miarodajne i rzetelne także w związku z licznymi, fundamentalnymi wadami zasad oceny, które wprowadził w życie Rektor Borek. Na część z nich wskazała już w grudniu 2019 roku uczelniana “Solidarność”. Inicjatywa Pracownicza nie miała okazji opiniować tamtych zasad, ponieważ powstała półtora roku później. Zasady oceny były nieprzejrzyste, niezrozumiałe, często wewnętrznie sprzeczne, o czym poszczególni pracownicy informowali swoje dyrekcje, władze dziekańskie oraz rektorskie.

Ponieważ jesteśmy niepoprawnymi optymistami, wciąż wierzymy, że władze Uczelni (w tym lub innym składzie) zaczną w końcu podejmować rzeczywiste działania projakościowe, również w zakresie ocen okresowych, bo dopiero wówczas można mówić o działaniu dla wspólnego dobra całej społeczności, a nie — posłużmy się klasyką — dla dobra “krewnych i znajomych królika”.

I jeszcze anegdotka na koniec: w trakcie posiedzenia Komisji Odznaczeniowej Dziekan Świtała zapytał przedstawiciela naszej organizacji związkowej, czy nie wstyd mu i jego koleżankom/kolegom ze związku nieustannie krytykować władz Uczelni. Zapewniamy: nigdy nie będzie nam wstyd bronić praw pracowniczych, etyki zawodowej, wartości akademickich i ogólnie przyjętych zasad współżycia społecznego (przy okazji polecamy lekturę naszej Deklaracji ideowej).

Przykro nam, że część środowiska UKEN nie rozumie, co oznacza przywiązanie do tych zasad i wartości. Na szczęście są również tacy, którzy naszą postawę rozumieją i — mniej lub bardziej otwarcie — popierają. W tym miejscu, w związku z ostatnią falą zapisów do naszej organizacji związkowej, z całego serca wszystkim naszym zwolennikom dziękujemy i liczymy na to, że z czasem nadal będzie nas  przybywać.

25 marca 2024 r. do “Inicjatywy Pracowniczej” dotarło pismo skierowane przez ministra MNiSW do rektora Piotra Borka. Czytamy w nim m.in.

Jako niezgodne z art. 128 ust. 3 zdanie 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej ustawa: PSWN, o treści: „Kryteria przedstawia się nauczycielowi akademickiemu przed rozpoczęciem okresu podlegającego ocenie”, należy ocenić zarządzenie rektora ustalające wsteczną moc nowych kryteriów oceny.

Dalej minister stwierdza, że w tej sytuacji “nauczyciel zwolniony z pracy na podstawie art. 123 ust. 1 lub ust. 2 ustawy PSWN może przed sądem podnosić argument  o bezprawności dokonanej oceny”. Dodajmy, że ocenie sądu podlega również procedura oceny okresowej, tak więc pracownik, który uzyskał ocenę negatywną, również może powołać się na bezprawność dokonania oceny.

“Inicjatywa Pracownicza” wielokrotnie sygnalizowała ten problem Rektorowi (a także Radzie Uczelni), nie mając wątpliwości, że dokonując oceny za okres sprzed zarządzenia z 14 marca 2023 r. przy zastosowaniu nowych zasad, pracodawca łamie przepisy Ustawy. Na naszej stronie ukazało się na ten temat kilka wpisów (16 marca 2023, 23 kwietnia 2023, 29 maja 2023, 11 października 2023; w treści wpisów znajdą Państwo również linki do pism kierowanych przez nas do Rektora Borka.) Ciekawi nas, jakie konsekwencje czekają teraz uczelnianą panią prawnik, której z całą pewnością przekazywane były nasze wątpliwości prawne i która mimo to nie uświadomiła Rektorowi powagi błędów prawnych zawartych w jego zarządzeniu. Bo chyba nie ulega wątpliwości, że za nieprofesjonalne doradztwo prowadzące do istotnych, negatywnych skutków materialno-prawnych i wizerunkowych, powinna ona — obok Rektora — ponieść konsekwencje.

Niestety, jak usłyszeliśmy podczas “debaty kandydatów na rektora”, a także wielokrotnie w trakcie zeznań świadków przed sądem pracy oraz sądem karnym, Piotr Borek od początku uważał naszą organizację związkową za anarchistyczną i celowo ignorował zgłaszane przez nas nieprawidłowości — nawet wówczas, kiedy taka postawa z jego strony uderzała w interes Uczelni i samego Rektora. Nie tak wygląda racjonalne zarządzanie uczelnią, stawiające na pierwszym miejscu interes uczelni i jej pracowników.

Dla porządku: “Inicjatywa Pracownicza” jest legalnie działającym w Polsce związkiem zawodowym, a Rektor jest prawnie zobowiązany traktować wszystkie związki równo, współpracować z nimi na tych samych zasadach i przekazywać im wszelkie informacje niezbędne do działalności związkowej. Rektor nie ma natomiast prawa wybierać sobie związków, które mu się podobają, jednocześnie dyskryminując i ignorując te, których nie lubi.

Rektor Borek wielokrotnie groził nam konsekwencjami za nazywanie jego działań bezprawnymi. Teraz możemy stwierdzić to jasno i bez niedomówień: REKTOR UKEN PIOTR BOREK ZŁAMAŁ USTAWĘ ORAZ PRAWA PRACOWNICZE (zwłaszcza prawo do rzetelnej i sprawiedliwej oceny pracowniczej). Dodajmy, że Rektor łamał przepisy również w opinii Państwowej Inspekcji Pracy, a w sądzie pracy zapadają już wyroki pierwszej i drugiej instancji w sprawie bezprawnego zwalniania pracowników. Takich spraw jest kilkadziesiąt.

Jako “Inicjatywa Pracownicza” głęboko ubolewamy, że nieprzemyślane działania Rektora doprowadziły do kolejnych szkód dla Uczelni i jej pracowników. Ubolewamy również, że nie poparły nas inne związki zawodowe działające w UKEN. Warto przy okazji przypomnieć, że Rektor nawet nie krył się z faktem, że jednym z celów przeprowadzonej pół roku temu oceny okresowej było “ukaranie” niepokornych pracowników, w tym zwłaszcza ujawnionych członków naszego związku. Czy teraz usłyszymy od Rektora “Przepraszam, mieli Państwo rację, zarządzenie nie powinno było wejść w życie, a ocena okresowa na nowych zasadach nie powinna była mieć miejsca”?

Choć wielokrotnie byliśmy publicznie oskarżani o totalną negację, niniejsza sprawa dobitnie pokazuje, że w naszych działaniach kierujemy się zawsze interesem Uczelni i jej pracowników. A jeśli tak często krytykujemy poczynania władz, to tylko dlatego, że dostrzegamy tak wiele poważnych nieprawidłowości.

Wracając do kwestii ocen okresowych: minister Wieczorek zobowiązał Rektora do przyjęcia określonych, skonsultowanych ze związkami zawodowymi, rozwiązań przejściowych do 31 marca br. oraz stwierdził, że “dokonywanie ocen okresowych na podstawie Zarządzenia Nr R.Z.0211.22.2023 może być rozpatrywane pod kątem uporczywego naruszania obowiązujących przepisów prawa.”

Co ciekawe, 21 grudnia Rektor Borek zaprosił przedstawicieli “Inicjatywy Pracowniczej” na spotkanie w sprawie ocen okresowych. W trakcie spotkania przyznał, że żałuje przeprowadzenia ocen w październiku i listopadzie 2023 r. i zapowiedział prace nad nowymi zasadami oceny okresowej. (W nagrodę mial zarządzić, że osoby objęte oceną będą podlegać kolejnej ocenie dopiero za 4 lata.) Skądinąd wiadomo nam, że w ostatnich dniach faktycznie nastąpiło spotkanie zespołu opracowującego — zdaje się, że dość intensywnie — nowy system oceny pracowników. Niestety do udziału w zespole nie zostali zaproszeni przedstawiciele związków zawodowych.

Mamy nieprzeparte wrażenie, że spotkanie Rektora z “Inicjatywą Pracowniczą” 21 grudnia ubiegłego roku zostało zorganizowane pod nieformalnym naciskiem ówczesnego ministra Czarnka. Domniemujemy, że już wtedy Rektor powziął wiedzę, że ministerialni prawnicy stwierdzili złamanie przezeń zapisów Ustawy. W styczniu miało zresztą nastąpić kolejne spotkanie Rektora z IP, ale drugiego zaproszenia nigdy nie otrzymaliśmy (prawdopodobnie dlatego, że IP zapowiedziała podjęcie tematu bezpodstawnych premii dla Jana Władysława Fróga).

W naszej ocenie człowiek, który — pomimo gruntownie uzasadnionych ostrzeżeń wynikających z dbałości o losy Uczelni — łamie prawo i działa na szkodę Uczelni, nie zasługuje na to, aby pełnić funkcję rektora UKEN.

Zasługujemy na coś lepszego!