Stanowisko KM OZZ Inicjatywa Pracownicza przy UKEN i Nowej Erze w sprawie sytuacji Uniwersytetu i konieczności niezwłocznego rozpatrzenia wniosku Ministra przez Kolegium Elektorów
Stanowisko skierowane do społeczności akademickiej UKEN oraz organów odpowiedzialnych za przeprowadzenie procedury określonej w art. 432 ustawy PSWiN.
W ostatnich dniach Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej ponownie znalazł się w sytuacji wymagającej od całej wspólnoty akademickiej odpowiedzialności, spokoju, ale przede wszystkim poszanowania prawa i obowiązujących procedur.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 29 września 2026 r. nie oznacza, że prof. Piotr Borek został oczyszczony z zarzutów dotyczących naruszania prawa podczas sprawowania funkcji Rektora. Historia tej sprawy jest bardziej złożona. 13 czerwca 2025 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał decyzję o odwołaniu prof. Piotra Borka z funkcji Rektora. Po wniosku prof. Borka o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister 4 marca 2026 r. utrzymał wcześniejszą decyzję w mocy. Dopiero tę ostateczną administracyjnie decyzję prof. Borek zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. WSA 29 września 2026 r. uchylił obie decyzje Ministra; wyrok ten jest nieprawomocny.
Co szczególnie istotne, podstawą rozstrzygnięcia WSA nie było stwierdzenie, że naruszeń prawa nie było. Sąd uznał, że Minister nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż miały one charakter rażący lub uporczywy, czego wymaga zastosowany wcześniej tryb z art. 432 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Z pisma Ministra z 30 września wynika ponadto, że według ustnych motywów rozstrzygnięcia Sąd przyjął, iż naruszenia przepisów prawa miały miejsce, lecz miały charakter zwykły. Minister wskazał przy tym, że w takiej sytuacji zastosowanie może znaleźć inny przewidziany ustawą tryb – wystąpienie do Kolegium Elektorów z wnioskiem o odwołanie Rektora.
Nie są to przy tym zarzuty wynikające wyłącznie z oceny Ministra. W chwili wydawania pierwszej decyzji o odwołaniu Rektora Minister dysponował już materiałem obejmującym 12 prawomocnie zakończonych spraw z zakresu prawa pracy. W kolejnych miesiącach zapadły dalsze prawomocne rozstrzygnięcia i w skierowanym do Kolegium Elektorów wniosku z 30 września 2026 r. Minister wskazuje już 15 prawomocnie zakończonych spraw, w których stwierdzono bezprawność działań podejmowanych przy rozwiązywaniu stosunków pracy z pracownikami UKEN. We wszystkich tych sprawach apelacje Uczelni zostały oddalone przez Sąd Okręgowy w Krakowie. Liczba ta nie zamyka przy tym obrazu późniejszych postępowań sądowych. W kolejnych sprawach zapadały dalsze orzeczenia dotyczące decyzji kadrowych poprzednich władz Uczelni, w tym także wyroki nieprawomocne. Dotyczyły one między innymi braku prawidłowego wskazania przyczyn wypowiedzenia, naruszenia obowiązku konsultacji ze związkiem zawodowym, wypowiedzenia stosunku pracy podczas usprawiedliwionej nieobecności czy bezprawnego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Wśród późniejszych rozstrzygnięć znajduje się również wyrok przywracający do pracy dr Annę Stolińską, byłą prorektor Uczelni i działaczkę Inicjatywy Pracowniczej, zwolnioną w okresie kierowania Uczelnią przez prof. Piotra Borka.
Do tego dochodzą postępowania w sprawach o wykroczenia prowadzone z inicjatywy Państwowej Inspekcji Pracy. W jednej z nich Piotr Borek został uznany za winnego w pierwszej instancji, natomiast postępowanie odwoławcze zostało następnie umorzone z powodu przedawnienia karalności czynów. Umorzenie nie było uniewinnieniem. Co szczególnie istotne, Sąd Okręgowy, uzasadniając rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, wskazał, że jego tok został istotnie spowolniony przez obwinionego i wcześniej jego obrońcę. W innym postępowaniu, 14 kwietnia 2026 r., Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy uznał prof. Piotra Borka winnym czterech wykroczeń przeciwko prawom pracowniczym i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 6000 zł. Wyrok ten nie jest prawomocny.
Dane przytoczone przez Ministra – około 430 tys. zł wypłaconych do sierpnia 2024 r. z tytułu odszkodowań i ugód – pokazują jedynie wcześniejszy etap narastania tych kosztów. Od tego czasu zapadły kolejne wyroki, wypłacane były dalsze świadczenia, a Uczelnia ponosiła również koszty wieloletniej zewnętrznej obsługi prawnej. Tylko wyrok w sprawie Anny Stolińskiej przewiduje ponad 242 tys. zł wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie licząc kosztów procesu. Według aktualnych szacunków Inicjatywy Pracowniczej łączny koszt odszkodowań, ugód oraz związanej z tym obsługi prawnej sięga obecnie około 2 mln zł. Kwota ta powinna zostać przez Uczelnię szczegółowo i publicznie rozliczona.
Nie ma więc podstaw do przedstawiania wyroku z 29 września jako stwierdzenia, że zarzuty wobec byłego Rektora okazały się nieprawdziwe. Spór dotyczy przede wszystkim prawnej kwalifikacji stwierdzonych naruszeń oraz tego, w jakim trybie powinno dojść do ewentualnego odwołania Rektora. Obecnie minister, na podstawie art. 432 ust. 1 ustawy PSWiN, zwrócił się z wnioskiem o odwołanie rektora do Kolegium Elektorów.
30 września 2026 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wystąpił do Kolegium Elektorów UKEN o podjęcie uchwały w sprawie odwołania prof. Piotra Borka, a równocześnie zawiesił go w pełnieniu funkcji Rektora do czasu rozpatrzenia tego wniosku. Kolegium Elektorów ma na rozpatrzenie wniosku 30 dni od dnia jego doręczenia.
W tej sytuacji najważniejszym zadaniem wszystkich organów i środowisk uczestniczących w procedurze jest stworzenie warunków, aby Kolegium Elektorów mogło w ustawowym terminie rzeczywiście podjąć decyzję.
Nie przesądzamy za członkinie i członków Kolegium Elektorów wyników głosowania. Domagamy się natomiast, aby do głosowania doszło. Nie można zaakceptować sytuacji, w której decyzję Kolegium zastąpiłaby bezczynność, przeciąganie procedur, nieuzupełnianie jego składu albo inne działania uniemożliwiające rozpatrzenie wniosku Ministra w terminie przewidzianym ustawą.
Dlatego apelujemy:
- do Uczelnianej Komisji Wyborczej oraz właściwych Wydziałowych Komisji Wyborczych – o niezwłoczne ustalenie aktualnego składu Kolegium Elektorów, wskazanie ewentualnych wakatów, przeprowadzenie koniecznych wyborów uzupełniających i przedstawienie jasnego kalendarza czynności; zgodnie ze Statutem komisje te odpowiadają za organizację wyborów elektorów w poszczególnych grupach pracowników,
- do Samorządu Studentów UKEN oraz Samorządu Doktorantów UKEN o niezwłoczne przeprowadzenie wyborów i obsadzenie wszystkich przysługujących studentom i doktorantom mandatów w Kolegium Elektorów. Kadencja elektorów obu tych grup trwa dwa lata, a zatem mandaty osób wybranych do Kolegium rozpoczynającego kadencję w lutym 2024 r. wygasły. Statut UKEN przewiduje łącznie 30 mandatów dla studentów i doktorantów, w tym 3 mandaty doktoranckie, dlatego przed rozpatrzeniem wniosku Ministra reprezentacja tych grup powinna zostać prawidłowo odtworzona.
- do Przewodniczącego Kolegium Elektorów – o podjęcie wszystkich czynności koniecznych do zwołania posiedzenia i rozpatrzenia wniosku Ministra przed upływem ustawowego terminu oraz o przekazanie społeczności akademickiej jasnej informacji dotyczącej harmonogramu dalszych działań.
- do wszystkich organizacji związkowych działających w UKEN – o wspólne poparcie działań zmierzających do prawidłowego i terminowego przeprowadzenia procedury przewidzianej w art. 432 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Mamy świadomość, że związki zawodowe mogą różnić się w ocenie działalności poprzednich i obecnych władz Uczelni, a także samego wniosku Ministra. Uważamy jednak, że niezależnie od tych różnic powinny wspólnie opowiedzieć się za przestrzeganiem prawa, prawidłowym obsadzeniem Kolegium Elektorów i umożliwieniem mu podjęcia decyzji w ustawowym terminie. Możemy różnić się co do tego, jak powinni zagłosować elektorzy, ale nie powinniśmy różnić się co do tego, czy powinni mieć możliwość zagłosowania.
To nie jest moment na obstrukcję. Jeżeli minister przekazał tę decyzję Kolegium Elektorów, trzeba umożliwić elektorom jej podjęcie.
Nie ma również podstaw do tworzenia obrazu Uniwersytetu znajdującego się obecnie w finansowej zapaści spowodowanej działalnością władz pełniących obowiązki po odejściu prof. Piotra Borka. Z informacji przedstawionej na ostatnim posiedzeniu Senatu przez kwestora wynika, że sytuacja finansowa pozostaje stabilna. Warto przy tym przypomnieć rzecz podstawową: wynik finansowy roku 2025 oraz realizowany obecnie plan finansowy na rok 2026 są w zasadniczej części konsekwencją budżetu, zobowiązań i decyzji przygotowanych jeszcze w okresie kierowania Uczelnią przez poprzednie władze. Prof. Wojciech Bąk przejął obowiązki Rektora już w trakcie realizacji tych założeń. Przypisywanie mu dzisiaj odpowiedzialności za całość bieżącej sytuacji finansowej Uczelni pomija więc podstawową chronologię zdarzeń.
Co więcej, nie można oddzielać debaty o finansach od kosztów decyzji podejmowanych w poprzednich latach. Prawomocnie przegrane sprawy pracownicze, odszkodowania, ugody i koszty prowadzonych postępowań są również częścią finansowego bilansu Uczelni. Odpowiedzialna dyskusja o kondycji UKEN powinna opierać się na pełnych danych, a nie na wybiórczym przypisywaniu obecnym władzom skutków decyzji podejmowanych wcześniej.
UKEN funkcjonuje. Prowadzone są zajęcia, badania i bieżąca działalność Uczelni. Przepisy prawa przewidują mechanizm postępowania również w obecnej, niewątpliwie trudnej sytuacji. Największym zagrożeniem dla stabilności Uniwersytetu nie jest przeprowadzenie przewidzianej prawem procedury, lecz jej przedłużanie i utrzymywanie całej społeczności akademickiej w stanie niepewności.
Jako Inicjatywa Pracownicza od dawna domagamy się na UKEN praworządności, przejrzystości i rzeczywistego udziału wspólnoty akademickiej w podejmowaniu najważniejszych decyzji. Już wiele miesięcy wcześniej wskazywaliśmy na konieczność uzupełnienia składów organów wyborczych oraz sprawnego i przejrzystego przeprowadzenia procedur wyborczych.
Dzisiaj oznacza to bardzo konkretne działania: przeprowadzenie niezbędnych wyborów uzupełniających wśród pracowników oraz nowych wyborów wszystkich elektorów studenckich i doktoranckich, zwołanie Kolegium Elektorów i przeprowadzenie głosowania w ustawowym terminie.
Niech każdy z elektorów podejmie decyzję zgodnie z własnym sumieniem i oceną przedstawionych faktów. Ale niech ta decyzja rzeczywiście zapadnie.
Otrzymują:
- p.o. Rektora UKEN – dr hab. Wojciech Bąk, prof. UKEN
- Senat UKEN
- Rada Uczelni UKEN
- Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego – dr inż. Marcin Kulasek
- Przewodniczący Uczelnianej Komisji Wyborczej – dr hab. Konrad Meus, prof. UKEN
- Przewodniczący Kolegium Elektorów – prof. dr hab. Roman Kochnowski
- Przewodnicząca Samorządu Studentów UKEN – Gabriela Jurowaty
- Przewodnicząca Samorządu Doktorantów UKEN – mgr Julia Małkowska
- Przewodniczący Komisji Uczelnianej NSZZ „Solidarność” – mgr Jan Władysław Fróg
- Przewodniczący Rady Zakładowej ZNP – dr hab. Jan Ryś, prof. UKEN
- Przewodniczący Związku Zawodowego Pracowników UKEN – mgr Zbigniew Janczulewicz